Κυριακή, 20 Μαρτίου 2016

Περί φόβου, της χειρότερης επιδημίας - About fear, the worst epidemic

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να αντέξουν ούτε ώρα μόνοι τους - χωρίς την παρουσία άλλων ανθρώπων γύρω τους, χωρίς ομιλίες, χωρίς τους καθημερινούς θορύβους της ζωής.

Είναι και οι άλλοι - αυτοί που βρίσκουν καταφύγιο στη σιωπή, στην έλλειψη ανθρώπινης παρουσίας γύρω τους και βιώνουν αυθεντική χαρά στην επαφή με τον εαυτό τους.

Σχεδόν όλοι μας, όμως, βιώνουμε με το πέρασμα των χρόνων την ασχήμια του φόβου που είναι καθολικός, αναπόδραστος και πολύ ανθρώπινος.


Σύμφωνα με τον διάσημο ψυχίατρο, ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Ίρβιν Γιάλομ, τέσσερα είναι τα μελαγχολικά μας δεδομένα που, όμως, εμπεριέχουν τους σπόρους της σοφίας και της λύτρωσης για όλους όσους συμφιλιωθούν μαζί τους:

1. Το αναπόφευκτο του θανάτου για όλους μας προσωπικά 
και για αυτούς που αγαπάμε.

2. Η ελευθερία να φτιάξουμε τη ζωή μας όπως τη θέλουμε.

3. Η έσχατη μοναχικότητά μας.

4. Η απουσία οποιασδήποτε προφανούς σημασίας 
ή νοήματος στη ζωή.

Η μάγοι των λέξεων έχουν έναν πιο ποιητικό τρόπο να περιγράψουν την τραγικότητα του ανθρώπινου φόβου:

Η πιο απόλυτη απ'όλες τις ερήμους - ο μοναχικός θάνατος. (Σαραμάγκου)

Έπασχε από την ασθένεια της μοναξιάς, που το εμφανέστερο σύμπτωμά της ήταν
η αίσθηση ότι παντού ήταν παρείσακτος. (Σαλδίβαρ, για τον Μάρκες)


Στο εξαίρετο βιβλίο του "Όταν έκλαψε ο Νίτσε", ο Γιάλομ αναφέρει:

Πιστεύω πως οι φόβοι δεν γεννιούνται στο σκοτάδι.
Αντίθετα, είναι μάλλον σαν τ' αστέρια -
βρίσκονται πάντα εκεί, αλλά τους κρύβει η λάμψη της μέρας.

Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το ίδιο βιβλίο:

Ο θάνατος χάνει τη φρίκη του αν κάποιος πεθάνει
έχοντας εξαντλήσει τη ζωή του.
Έζησες τη ζωή σου;
Ή σε έζησε αυτή;
Την επέλεξες;
Ή σε επέλεξε αυτή;
Την αγάπησες;
Ή μετάνιωσες για αυτήν;
Αυτό εννοώ όταν ρωτώ αν εξάντλησες τη ζωή σου.
Την κατανάλωσες;
Ανάλωσε τη ζωή σου.
Μην αφήνεις αβίωτη ζωή πίσω σου.


Οι μεγάλοι της λογοτεχνίας λένε με πιο λακωνικό και ποιητικό λόγο:

Μη φοβάσαι τόσο τον θάνατο όσο μια ανεπαρκή ζωή. (Μπρεχτ)

Στο θάνατο να μην αφήνουμε τίποτα άλλο παρά ένα κατεστραμμένο κάστρο. (Καζαντζάκης)


Διαβάζω με ανεξάντλητη περιέργεια αυτούς τους σύγχρονους μάγους της ανθρώπινης φυλής, ακούω προσεκτικά τα μηνύματά τους και διώχνω μακριά τους αρχέγονους φόβους. Με το πέρασμα των χρόνων, αντιλαμβάνομαι ότι στην αναπόφευκτη "απόλυτη έρημο" μας συνοδεύουν οι λέξεις, οι μουσικές και οι εικόνες που φροντίσαμε να μαζέψουμε στη ζωή. 

Κλείνω με ένα Νοητικό Πείραμα που περιγράφει ο Γιάλομ στο βιβλίο του και ένα υπέροχο τραγούδι που συνεχίζει να με συνοδεύει από πολύ παλιά:

Μπορείς να φανταστείς τα δάκρυά σου να έχουν φωνή;
Δώσε στα δάκρυά σου φωνή!
Τι θα έλεγαν;





There are people who cannot bear one single hour on their own - without the presence of other people around them, without voices, without the everyday noises of life.

And, then, there are the others - those who find refuge in silence, in the lack of human presence around them and experience genuine joy when in contact with themselves.

Yet, nearly all of us experience, over the passage of the time, the ugliness of the fear which is universal, inescapable and all too human.

According to the famous psychiatrist, psychotherapist and author Irvin D. Yalom, four are our sad facts, which altoghether contain the seeds of wisdom and liberation for all who reconcile with them:

1. The inevitable fact of death for all of us individually
and for our beloved ones.

2. The freedom to build a life for ourselves 
as we wish it to be.

3. Our ultimate loneliness.

4. The absence of any obvious significance 
or meaning in life.

The wizards of words have a more poetic way to describe the tragicalness of human fear:

The most absolute of all deserts - lonely death. (Saramago)

He was suffering from the illness of solitude, whose most apparent symptom was
the feling that he was an outsider in all places.
(Marquez biography - Dasso Saldivar)



In his exceptional book "When Nietzsche wept", Yalom mentions:

I believe fears are not born in the dark.
On the contrary, they are more like the stars -
always there but hidden by the daylight.

A characteristic extract from the same book:

Death loses its horror when someone dies having exhausted their life.
Have you lived your life?
Or has it lived you?
Have you chosen it?
Or has it chosen you?
Have you loved it?
Or have you regretted it?
This is what I mean when I ask if you have exhausted your life.
Have you consumed it?
Spend your life!
Do not leave behind any unlived life.

The great ones of literature speak with more laconic and poetic words:

Do not be afraid so much of death as of an inadequate life. (Brecht)

Let us leave to death nothing more than a ruined castle. (Kazantzakis)

I carry on reading, with inexhaustible curiosity, these medicine-men of the human tribe, I listen closely to their messages and send away all primeval fears. With the passage of time, I have come to realize that in the inescapable "absolute desert" we are accompanied by the words, the music and the images we cared to collect in life.

Rounding off, here's a Mind Experiment Yalom describes in his book and a song which keeps accompanying me for many years now:

Can you imagine your tears to have a voice?
Give voice to your tears!
What would they say?



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου